سر یک مجسمه شیوا در کامبوج که طرح چشم سوم بر آن دیده می­شود.

چشم سوم که به آن چشم زشت هم گفته شده است، مفهومی اسرارآمیز و رازوارانه دارد که به یک چشم مجازی و نـــمادی گفته می­شود که امکان رویت و دیدار را در ورای مشاهده و شهود عادی فراهم می­سازد. در برخی از سنت­ها و مناسک آئینی و روحانی- از جمله هندوئیسم- اصطلاح یا فراز چشم سوم اشاره به آجنا یا چاکرای ابرو[1][1] دارد. در تئوسوفی[2][2] یا حکمت آئینی، مکان استعاره­ای چشم سوم در محل غده صنوبری[3][3]، قرار دارد. چشم سوم دروازه­ایست که به حوزه و سرزمینی درونی منتهی می­شود که در آن امکان دسترسی به آگاهی برتر و بالاتر امکانپذیر می­گردد. در روح­گرائی و عصر جدید در معنویت، چشم سوم غالباً به عنوان سمبول­سازی یا انگاره­گرائی حالت اشراق و روشن شدن اطلاق می­شود و یا آن را مجموعه­ای از تصاویر ذهنی می­شمارند که عمیقاً چشمه­های مضامین روحی و نکات روان­شناسانه در آن مکتوب و مستور است. چشم سوم غالباً همگام با رؤیت­های آئینی، مشاهده ناب یا کلرویانس و قدرت یا قابلیت دیدن و شهود چاکراها، هاله­های نور یا اورا[4][4]ها، پیشگوئی و غیب­گوئی و بالاخره قدرتِ تجربه خروج از بدن مورد اشاره و استناد قرار می­گیرد. افرادی که ادعا می­کنند که ظرفیت و قدرت استفاده و کاربرد چشم سوم را دارند، به آنان بیننده یا بصیر[5][5] هم گفته می­شود.

مشخصات چشم سوم

در برخی از سنت­ها و آئین­های باستانی مانند هندوئیسم[6][6]، تصور می­شود که چشم سوم در حدود قسمت میانی پیشانی- اندکی بالاتر از محل اتصال دو ابرو- قرار دارد. در برخی از عرف­ها و رسوم دیگر، محل آن را در مجاورت غده صنوبری مغز

می­دانند. براساس این نظریه، در گذشته­های دور انسان­ها یک چشم سومی هم در پشت پیشانی داشته­اند که به برخی از فعالیت­های مادی و معنوی انسان­ها رسیدگی می­کرده است. در گذر زمان به همان صورتی که بشریت یا انسان­ها بیشتر مادی و کمتر روحانی و معنوی شدند، چشم سوم هم دچار زوال یا آتروفی گردید و در شرایط کنونی باقیمانده آن به صورت اندکی بافت پیوندی در ساختار غده صنوبری قرار گرفته است.

چشم سوم و هندوئیسم

در سنت­های عرفانی و مراسم آئینی هندوئیسم، چشم سوم در متن ساهاسرارا[7][7] یا چاکرای راس یا تاج سر قرار گرفته و در سیستم تانترا یوگا[8][8]، در مدی­تیشن همراه و همگام با طنین اووم [OOM] در ذکر یا مانترائی که این طنین سحرآمیز را در جمجمه ایجاد می­کند، مورد استفاده قرار می­گیرد و مرکز انعکاس و طنین مانترای اووم که به باور اهل این مکتب بهترین و برترین مانترای جهان است، همین چشم سوم است. در فرقه تانترا، در «کرون» یا تاج سر گُل اسطوره­ای لوتوس شیوائی یا گل مرداب سحرآمیزی قرار دارد که دارای 10.000 گلبرگ است.

چشم سوم در آئین تائوئیسم

در تائوئیسم و بسیاری از سنت­های مذهبی دیگر چین از جمله چان[9][9]- یک خویشاوند دور مکتب ذن[10][10]- برنامه­ها یا سیر و سلوک­های پیچیده­ای برای «آموزش چشم سوم» وجود دارند که شامل تمرکز بر روی نقطه­ای در بین دو ابرو در شرایطی است که چشمان بسته و بدن در حالت­های مختلف وضعیت­های کی گونگ[11][11] قرار گرفته باشد.

هدف از این تعالیم این است که سالک به هماهنگی درست با ارتعاشات کیهانی برسد و به پایگاه مستحکمی دست یابد که به سطوح پیشرفته­تری از مدی­تیشن برسد.

براساس تعالیم تائوئیسم، چشم سوم که گاه آن را چشم ذهن هم نامیده می­شود در پیشانی و در بین دو ابرو قرار دارد، ولی زمانی که باز و فعال شود، به قسمت­های بالائی و میانی پیشانی هم بسط و گسترش پیدا می­کند. تائوئیسم مدعی است که چشم سوم یکی از مهمترین مراکز انرژی بدن است که در چاکرای ششم مستقر شده و یک قسمت اساسی در مری دی ین­[12][12]ها یا مجاری انتقال انرژی بدن به حساب می­آید و دو قسمت یا نیمه راست و چپ بدن را از یکدیگر جدا می­کند.

چشم سوم در آئین مسیحیت

براساس تعالیم پدر ریچارد روهر[13][13]، چشم سوم یک متافور یا استعاره است تا انسان­ها از افکار ثنویت یا دوگرائی دور شوند و به سنت­های عارفانه تثلیث یا سه­گرائی مسیحیت نزدیکتر شوند. به باور و براساس ادراکات پدر روهر انسان 3 نوع رویت یا دیدن را می­تواند تجربه کند:

1- رویت حسی که با دیدن از طریق چشم­ها صورت می­گیرد.

2- رویت منطقی و دلیل­پردازانه که به کمک مدی­تیشن و با چشمان بسته صورت می­گیرد.

3- درک درست از معارف و گیج نشدن در شرایط توجه به اعماق دانش و حقایق والاتر و درست­تر و در صورت لزوم ایجاد تغییرات و تحولاتی در آن. در نتیجه نگاه عرفانی بر روی یافته­های اول و دوم توجه و تعمق می­کند و به مرزهائی گسترده­تر هم نگاه می­کند.

پدر روهر چنین به سطحی از آگاهی که به باور او لازمه داشتن ذهنی مانند مسیح است اشاره می­کند:

«زمانی این اتفاق فرخنده روی می­دهد که هم­زمانی­های شگفت­انگیزی بین عوامل و مراتب زیر پدید آید- بین فضای قلبی، فضای ذهنی و آگاهی ذهنی ما- همه با هم و بدون مقاومت. من دوست دارم که اعلام کنم این مراتب در این لحظه برای من فراهم هستند. این حال و هوا به شکل لحظه­ای ارتباط و اتصال با درون شکل می­گیرد و همیشه ترا به سوی این لحظه و این زمان سوق می­دهد. احساس رضایت را در تمام ذرات وجود در حد اشباع شدن پدید می­آورد، عصاره هستی در این لحظه به شکلی عریان و بدون مقاومت در می­آید که ترکیبی اعجازآمیز از شادی گسترده و اندوهی فراگیر در تمام لحظات زندگی است.

چشم سوم در عرفان جدید مسیحیت

براساس آنچه که توسط ساموئل اون وئور[14][14] بیان شده، 3 بار به صورت سمبولیک و عملی در کتاب مقدس به این شرح:

[BOOK OF REVELATION 3: 7-13] به مقوله چشم سوم اشاره شده است. در محتویات آن حتی می­توانیم به شرح کندالینی­ها و پیشرفت در صعود به درخت عظیمی و 5/3 بار چرخیدن به دور تنه آن توفیق یابیم تا به چاکراهای هفت­گانه برسیم. در تجزیه و تحلیل آن به مفاهیمی می­رسیم که هم معادل با چشم سوم هستند و هم استعاره­ کلیساهای هفت­گانه آسیا را در نظر دارد.

چشم سوم در عرفان و حکمت الهی به روایت مسیحیت

در ارتباط با حکمت الهی دو نفر از عارفان مسیحی به نام­های بلاواتسکی و استراسمن[15][15] شرح و تفسیر زیرین را ارائه داده­اند: «چشم سوم در حقیقت غده صنوبری مغز است که به حالت نسبتاً خفته در میان دو نیمکره مغزی قرار گرفته است.

در گونه­های متعددی از مهره­داران از جمله خزندگان و دوزیستان، آنها عملاً می­توانند نور را از چشم جواری یا آهیانه­ای[16][16] خود دریافت کنند که ساختاری در جنب غده صنوبری است که هم ریتم شبانه­روزی خواب و بیداری و هم حس جهت­یابی در شناوری را از طریق پولاریزاسیون نور[17][17] معین و شناسائی کنند.

یکی از اندیشمندان این طریقت با نام لیدبیتر[18][18] ادعا می­کند که با بسط دادن به لوله اتری، از طریق چشم سوم این امکان فراهم می­آید که سالک بینش میکروسکوپی و تلسکوپی خویش را گسترش دهد. یکی دیگر از نظریه­پردازان این گروه با نام استفن فیلیپس[19][19] معتقد که با تقویت و بسط قدرت چشم سوم، این امکان فراهم می­آید که فرد اجسام بسیار کوچکی در حد کوارکزها[20][20] را مشاهده کند.

چشم سوم در فرقه زسی کروسین­ها[21][21]

براساس تعالیم و نوشته­های ماکس هایندل در یکی از کتاب­های این فرقه با نام تعالیم خردمندانه غربی، چشم سوم در بدنه غده کاجی قرار گرفته است. گفته شده که در زمان­های بسیار گذشته و در دورانی که بشر با دنیاهای درونی خودش در حال ارتباط دائم بود، از چشم سوم به عنوان کانال ارتباطی استفاده می­کرد.

مطلب کامل را در کتاب  روان پر رمز و راز  خواهید خواند