مقایسۀ انواع کرامات و خوارق عادات که به مشایخ صوفیه نسبت می دهند

با ادراکات انسانهای عادی در شرایط خلسۀ هیپنوتیزمی و خود هیپنوتیزمی

در صفحه 22 از متن کتاب نفحات الانس تألیف نورالدین عبدالرحمان جامی از انتشارات اطلاعات که جایزۀ کتاب سال را ربوده ، با مختصر ساده نویسی کرامات و خوارق عادت را که به مشایخ صوفیه نسبت می دهند ، چنین تعریف و توصیف کرده است :

انواع خوارق عادت بسیار است ، مثل ایجاد چیزی که قبــلاً معدوم شده و از بین بردن چیزی که مـوجــود است

[ لابد فقط با اراده و نظر کردن ] ، اظهار و بیان امری که پوشیده است و پوشاندن امری ظاهر ... پیمودن مسافتهای بسیار طولانی درمدت اندک و اطلاع از اموری که با حواس پنجگانه قابل دسترسی نیستند [ ادراکات خارج از حسی یا ادراک بدون کمک و وسیلۀ حواس پنجگانه ] ، حاضر شدن در زمان واحد در مکانهای مختلف ، زنده کردن مردگان و از بین بردن زندگان [ لابد با نیت و اراده ] ، شنیدن کلام حیوانات و نباتات ، حاضر کردن غذا و نوشیدنی در زمان حاجت بدون یک وسیله ی ظاهری ... 

این کرامات و خرق عادات در کلام و به ادعای صوفیان یا عارفان در اشاره به قدرت پیامبران و امامان نیست ، بلکه نسبت دادن آنها به مشایخ صوفیه است با این توصیفات و توضیحات که در ادامۀ برای توجیه این مطالب در نفحات الانس آمده است با مختصر ساده نویسی :

و با لجمله چون حضرت حق ـ سبحانه و تعالی ـ یکی از دوستان خود را مظهر قدرت کامله ی خود گرداند ، در عالم مادی هر نوع تصرفی که خواهد تواند کرد ، و در حقیقت آن تأثیر و تصرفِ حضرت حق است که در وی ظاهر می شود .

از مطالب بــالا  این گونه استنباط می شود که صوفیان برخی از مشایخ خود را از دوستــان حضرت حق و مظهر قـدرت کــامله او می پندارند و کارهای غیرعادی ، غیرمتعارف و برخلاف قوانین جهان مادی آنها را به نیابت یا با واسطه از حضرت حق می دانند . این مطالب مورد تائید علمای حوزه ودانشگاه نیست و آنان هر نوع تصرف در عالم مادی را در انسانهای عادی جامعه به سبب و علت خاصی می دانند که در آفرینش توسط حضرت حق به عنوان مسبب الاسباب مشخص شده است . برای نمونه ، به یکی از این کرامتها یا کارهای خارق العاده یا خرق عادت نقل از صفحه ی 370 کتاب نفحات الانس می پردازیم :

کار خارق العاده یا کرامت شیخ الاسلام احمد النامقی الجامی

روزی حضرت شیخ را از خانقاه شیخ الاسلام عبدالله الانصاری ـ رحمت الله ـ به دعوتی می بردند . چون کفش شیخ را جلوی پای او قرار دادند ، یک ترکمانی با خاتون خود در آمد و پسری دوازده ساله ... به دو چشم نابینا ... [ پدر گفت ] : اگر نظری درکار فرزند ما کنی ، هر چه داریم فدای تو ... شیخ گفت :

« عجب کاری است ! مرده زنده کردن ، نابینا را بینا گردانیدن و جذامی را درمان کردن معجزه عیسی است ، صلوات الرحمن علیه ، اینجانب را کی این حدیث و کار است ... چون به میان دالان خانقاه ، رسید حالتی عظیم بر وی ظاهر شد ... پس حضرت شیخ بازگشت و به خانقاه در آمد ... و گفت آن کودک را نزد من بیاورید ... دو انگشت اشاره را بر دو چشم کودک نهاد و بکشید ... کودک درحال یا فوراً به هر دو چشم بینا شد .

توصیف دعاوی کرامات و خرق عادات در مشایخ صوفیان در ارتباط با آنچه که دراین نوشته به نقل از مطالب چاپ شده در صفحه 22 کتاب نفحات الانس نگارش مولانا نورالدین عبدالرحمان جامی نوشته شده و درکتاب فوق و کتاب تذکره الاولیاء شیخ عطار مشابه با آن بسیار است ، چنین می انگاریم :

*  نویسندگان این دو اثر از مفاخر ادب و فرهنگ این سرزمین هستند و مورد احترام همگان می باشند .

*  دو کتاب فوق از متون ادبی و صوفیانۀ بسیار پر ارزش این سرزمین هستند و درحالیکه کشور ما از لحاظ متون شعری در پرتو   فردوسی ، حافظ ، سعدی ، مولوی ، خیام ، نظامی و ... بسیار غنی است ، از لحاظ متون نثر ـ مثل دو اثر فوق ـ بسیار فقیر یا ضعیف است .

*  به نظر اینجانب و بسیاری از همکاران من در شرایط خلسۀ هیپنوتیزمی این کارها قابل اجرا است ، اظهار نظر رینولد نیکلسون به این مضمون که دعاوی کرامات و خرق عادت در احوال مشایخ صوفیه در شرایط خلسه و در سطحی دیگری از هوشیاری است ، قابل قبول یا حداقل قابل بحث است .

*  در شرایط خلسۀ هیپنوتیزمی در سوژه های با استعداد یا با ظرفیت هیپنوتیزمی بالا ، این امکان وجود دارد که فردی را که در برابر او ایستاده نبیند و فردی را که در مقابل او نیست ، مشاهده کند .

*  درشرایط خلسه ی هیپنوتیزمی ، ممکن است فردی را در عالم خیال و وهم به مناطق دور دست فرستاد و مثلاً اگر به خانه اش رفته ، اخباری بیاورد که این اطلاعات شامل مطالب راست و نادرست است .

*  در شرایط خلسۀ هیپنوتیزمی یک فرد دارای استعداد می تواند فردی را در [ آنِ واحد ] در 2 یا چند مکان ببیند .

*  در شرایط خلسۀ هیپنوتیزمی ممکن است هر فردی را تشویق به صحبت کردن با حیوانات ، نباتات و حتی جمادات کرد ، یعنی اینگونه بنظر ناظر می آید که او دارد این کارها را می کند .

*  می توان در شرایط خلسه فردی را در میان کویر در اوج احساس گرسنگی و تشنگی قرار داد و دراین شرایط برای او انواع خوراکیها و نوشیدنیها را به اشاره ای ظاهر کرد که او از طعم آنها تعریف و پس از مدتی احساس سیری و رفع تشنگی کند .

در چند مقاله مرتبط با هم دراین سایــت به توجیه دعاوی بزرگان مشایخ و تشابه آنها با ادراکـات انــسانهای عــادی در شرایط خلسۀ هیپنوتیزمی و خود هیپنوتیزمی می پردازیم .

تفسیری بر ادعای برخی از مشایخ صوفیه در مورد

« پرواز در آسمانها یا احساس خروج روح از بدن »

در شرایط کنونی احساس خروج [ روح ] از بدن یک پدیدۀ توهمی بسیار شناخته شده است که طرفداران بسیار زیادی دارد و دراینترنت چندین میلیون گزارش ، خبر و انواع مطلب دربارۀ آن وجود دارد ، با آدرس OUT  OF  BODY  EXPERIENCE و من ( نویسندۀ این مطالب ) تا بحال 3 کتاب که برخی از اساتید روان شناسی آمریکایی دراین زمینه نوشته اند ، به زبان فارسی ترجمه کرده ام که تصویر روی جلد این کتابها در حاشیۀ سایت من قابل دسترسی و مشاهده هستند .

بطور خلاصه احساس خروج روح از بدن در علوم معاصر به این معنی است که ممکن است زمانی در شرایط بیداری عــادی بــرای

فردی این احساس پدید آمد که گویی روح او از بدنش خارج شده و این روح یا آگاهی گسسته از بــدن یا در بالای جسم وی کـه

پائین تر از اوست قرار می گیرد و یا به مناطق دیگر می رود و دراین شرایط اطلاعاتی از دیده های خود از آن مناطق یا در احوال آن افراد مطالبی را می گوید .

توصیف حالت خلسه در عرفان صوفیه و خود هیپنوتیزم

حالت خلسه به زبان ساده با ایجاد و استقرار یک حالت آرامش گسترده [ ریلاکس بودن ] و تلقین پذیری زیاد پدید می آید . تلقین می تواند توسط فردی که در کنار سوژه قرار گرفته ، یک نوار صوتی و یا توسط مطالب نهفته یا آموزش داده شده در ناخود آگاه آن فرد صورت بگیرد برای مثال :

اگر فردی در مثلث [ تاریکی ، تنهایی و سکوت ] قرار بگیرد ـ به سرعت وارد حالت خلسه با تلقین پذیری بسیار زیادی می شود . مثل حالت دختر جوانی که به زیرزمین یا انبار خانه رفته و ناگهان برق قطع شود ـ دراین شرایط ممکن است آن دخترخانم در چند لحظه وارد حالت خلسه شود و بصورت توهمی موجودی را در برابر خود ببیند . در تهران این موجود می تواند یک جن ، درجنوب می تواند یک « زار » و در مازندران ممکن است چیزی شبیه به یک دیو بوده باشد ! در تمام موارد تجسمی از مطالبی است که او قبلاً شنیده یا خوانده است .

انواع حالات خلسه و راه رسیدن به آنها

راحت ترین و عادی ترین روش رسیدن به حالت خلسه ، از طریق هیپنوتیزم و خود هیپنوتیزم است و از آنجا که قرار گرفتن حتی به مدت 15 دقیقه در شرایط خلسه آرامش بخش و درمانگر است ، دکتر بنسن استاد دانشگاه هاروارد در رشته بیماریهای قلب و عروق یک تحقیق علمی بسیار پرخرج و طولانی مدت را دراین زمینه انجام داد که درحدود 30 طول کشید . انگیزه او این بود که پس از گسترش بیماریهای قلبی و عروقی همراه با توسعه جهان پراسترس صنعتی ، برخی از یوگیان هندی این ادعا را مطرح می کردند که انجام روزی چند دقیقه مدی تیشن  از بسیاری از موارد بیماری و مرگ و میرهای بیماریهای قلبی ـ عروقی و فشارخون به علت استرس جلوگیری می کند .

درسال 1975اینجانب برای یک فرصت مطالعاتی به عنوان استادیار علوم تندرستی با چند همکار دیگر در دانشکدۀ بهداشت دانشگاه هاروارد اتفاقاً همزمان با مراحل پایانی و به نتیجه رسیدن این تحقیقات در آمریکا بودیم و کتابی که به عنوان نتیجه گیری این تحقیقات 30 ساله با نام عکس العمل ریلاکس شدن منتشر شده بود ، 2 سال متوالی دربین 10 کتاب پرفروش در آمریکا مقام اول را داشت .

درحدود 10 سال پیش من این کتاب را ترجمه کردم و از سوی انتشارات نسل نواندیش چند بار در تیراژ یا شمارگان بالا با نام آرامش بیکران به چاپ رسید . در آن کتاب علمی قید شده بود که خلسه های هیپنوتیزمی ، خود هیپنوتیزمی ، مدی تیشن و عارفانه همه یکی هستند و می توان تمام آنها را انواع عکس العمل ریلاکس شدن تصور و تلقی کرد .

بنابراین تمام پدیده هایی که درجریان هیپنوتیزم و خود هیپنوتیزم پدید می آیند ، در شرایط خلسۀ عارفانه هم که نوعی خلسه و شبیه به سایر انواع آن است ، امکانپذیر است .

در آیندۀ نزدیک هم به ارائه مطالب و مقالات بیشتری دراین زمینه خواهیم پرداخت تا به ادراکات صوفیانه و عارفانه بیشتر رنگ و بوی علمی و واقعی بودن بدهند .